سينماي مستند

واژگان سینمای مستند

مستند پـرتـره

نویسنده: رحیم نعمانی
فیلم‌های مستندی که درباره‌ی زندگی چهره‌های مشهور سیاسی، فرهنگی و علمی ساخته می‌شوند از محبوب‌ترین گونه‌های فیلم مستند هستند...
در مستند پرتره همیشه رقابت پنهانی بین فیلمساز و سوژه در جریان است
مؤلف این فیلم کیست؟

فیلم‌های مستندی که درباره‌ی زندگی چهره‌های مشهور سیاسی، فرهنگی و علمی ساخته می‌شوند از محبوب‌ترین گونه‌های فیلم مستند هستند، چرا که بیننده با تماشای آنها می‌تواند در زمانی کوتاه چهره‌ی محبوبِ مشهور خود را در حال حرف زدن و انجام کارهای روزمره ببیند، فیلم‌ها و عکس‌هایی از زمان کودکی و جوانی او تماشا کند و اطلاعاتی درباره‌ی آثار و نقش تاریخی او از زبان راوی فیلم دریافت کند. این مستندها در میان ما به «مستند پرتره» مشهور شده‌اند و در زبان‌های دیگر معمولا از آنها به نام مستند زندگی‌نامه‌ای (biographical documentary) یاد می‌شود. آیا فیلمی که درباره‌ی زندگی یک آدم معمولی ساخته می‌شود هم جزو این گونه قرار می‌گیرد؟ حقیقت این‌که گونه‌ها تعریف دقیقی ندارند و گاهی مستندهایی که راجع به آدم‌های معمولی ساخته‌ شده‌اند نیز «مستند پرتره» خوانده می‌شوند، اما عموما منظور از مستند پرتره فیلمی است که به زندگی یک چهره‌ی مشهور می‌پردازد و در این نوشته نیز همین تعریف رایج مورد نظر است.

یک سرگذشت، یک انسان
مستند پرتره چون راجع به سرگذشت انسانی‌ است که کارهای مهمی در زندگی‌اش کرده و به این یا آن نحو بر زندگی اجتماعی و فرهنگی ما تأثیر گذاشته است، طبیعتا باید کارهای مهم این آدم را معرفی کند و اهمیتشان را بازنماید. یک فیلم مستند خوب درباره‌ی یک شاعر یا فیلمساز یا نقاش باید اشعار، فیلم‌ها و نقاشی‌های او را معرفی کند و اهمیت آنها را توضیح دهد. اما مستندهای پرتره‌ی خوب به این اکتفا نمی‌کنند و می‌کوشند داستان زندگی سوژه‌ی خود را با همه‌ی فراز و فرودهایش به عنوان یک انسان زنده و ملموس به تصویر بکشند. هر مستند پرتره‌ای داستان یک زندگی است و زندگی هنرمندان پر از حوادث دراماتیک است. مستند پرتره همیشه داستانی را بازمی‌گوید و از این منظر به فیلم قصه‌گو نزدیک می‌شود.
تفاوت مستندی درباره‌ی مثلا یک نقاش با یک کتاب درباره‌ی زندگی‌نامه‌ی او این است که ما در فیلم این نقاش و محیط کار او را بعینه می‌بینیم. با شکل حرف زدن او، راه رفتنش، میمیک صورتش، میزان حاضرجوابی‌ و شوخ‌طبعی‌اش و سایر خصوصیات فردی‌اش آشنا می‌شویم. او را نه صرفا به عنوان خالق فلان آثار، بلکه همچنین به عنوان انسانی که با اطرافیانش رابطه‌های روزمره دارد و در زندگی‌اش لحظات بیم و امید هست و نقاط ضعف و قوت دارد و با بالا رفتن سنش و عوض شدن شرایط، دیدگاه‌ها و احساساتش نیز عوض می‌شوند مورد توجه قرار می‌دهیم. آن فیلم‌های مستندی که موفق به درآوردن درام زندگی سوژه‌شان می‌شوند، تأثیرگذارتر هستند و تماشایشان لذت‌بخش‌تر است...



ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code